Nieprawidłowe wyniki badań prenatalnych – co oznaczają i jak postępować?

Wstęp

Badania prenatalne pozwalają na wczesne wykrycie nieprawidłowości genetycznych i strukturalnych u płodu. Otrzymanie wyniku sugerującego podwyższone ryzyko trisomii 21, 18 lub 16 pary chromosomów może być źródłem niepokoju dla przyszłych matek. Kluczowe jest jednak zrozumienie, że nieprawidłowy wynik badań przesiewowych nie oznacza automatycznie, że płód ma wadę genetyczną [1].

Celem tego artykułu jest wyjaśnienie przyszłym mamom oraz wspierającej je rodzinom:

•  co oznaczać mogą poszczególne parametry na wynikach badań prenatalnych,
•  od czego zależą,
•  kiedy wyniki badań prenatalnych mogą być fałszywie dodatnie lub fałszywie ujemne,
•  jakie są dalsze kroki diagnostyczne oraz
•  jakie są możliwości dla kobiet z podwyższonym ryzykiem trisomii.

Kiedy wyniki badań prenatalnych mogą być nieprawidłowe?

1. Nieprawidłowe wyniki MoM (Multiple of Median)

Wskaźnik MoM odnosi się do stężenia markerów biochemicznych (np. beta-hCG, PAPP-A, AFP) w surowicy ciężarnej w porównaniu do mediany w populacji. Na jego wartość mogą wpływać m.in.:

• Nieprawidłowe określenie wieku ciążowego – w przypadku błędnego ustalenia wieku płodu, wartości markerów mogą odbiegać od norm, co fałszuje ocenę ryzyka [2].
• Ciąża mnoga – podwyższone wartości markerów biochemicznych mogą wynikać z obecności więcej niż jednego płodu, co utrudnia prawidłową interpretację wyników [2].
• Syndrom zanikającego bliźniaka – podwyższone wartości markerów biochemicznych mogą wynikać z obecności więcej niż jednego płodu, co utrudnia prawidłową interpretację wyników.
• Masa ciała matki – kobiety z wyższym BMI mogą mieć niższe stężenie PAPP-A, co może prowadzić do zawyżenia ryzyka [1].
• Choroby matczyne (np. cukrzyca) – u kobiet z cukrzycą typu 1 i 2 stężenie markerów biochemicznych może być inne niż u zdrowych ciężarnych, co może prowadzić do wyników fałszywie dodatnich [3].
• Błędy laboratoryjne – różnice w metodologii badań, przechowywaniu próbek oraz kalibracji sprzętu mogą prowadzić do zmiennych wyników [4],
• Błędy przedlaboratoryjne – wykonanie badań o innej porze niż w godzinach rannych, nie na czczo lub po nieuzupełnieniu odpowiedniej ilości płynów może mieć wpływ na wynik oznaczenia.
• Nieprawidłowości w badaniu USG

Badanie ultrasonograficzne może wykazać markery wskazujące na podwyższone ryzyko trisomii, takie jak:

• Zwiększona przezierność karkowa (NT) – u płodów z zespołem Downa, Edwardsa lub Pataua często obserwuje się poszerzenie NT powyżej 3 mm [1]. Jednakże, poszerzenie NT może występować także u zdrowych płodów lub wynikać z wad serca.
• Nieprawidłowe kości nosowe – brak lub hipoplazja kości nosowej jest częstsza u płodów z trisomią 21, ale może także występować u płodów zdrowych o cechach etnicznych predysponujących do takiej budowy [5].
• Anomalie sercowe – wady serca, takie jak ubytek przegrody przedsionkowo-komorowej, mogą wskazywać na trisomię 21, jednak występują także u dzieci bez aberracji chromosomowych [3].
• Opóźniony rozwój płodu – ograniczenie wzrastania może sugerować trisomię 18 lub 13, ale może być też skutkiem infekcji wewnątrzmacicznej lub niewydolności łożyska [4].

Należy pamiętać, że pojedyncze odchylenie nie stanowi diagnozy, lecz sygnał do dalszej diagnostyki.

Warianty fałszywie dodatnich i fałszywie ujemnych wyników

1. Fałszywie dodatnie wyniki – badania przesiewowe wykazują podwyższone ryzyko trisomii, lecz płód jest zdrowy. Może to wynikać z:

• Błędów w obliczeniach ryzyka – zastosowanie nieodpowiednich algorytmów oceny ryzyka może prowadzić do zawyżonych wyników [3].
• Przejściowych zaburzeń biochemicznych u matki – infekcje lub leki mogą czasowo wpływać na poziom markerów biochemicznych [4].
• Źródła genetycznego innego niż trisomia – niektóre aberracje chromosomowe, np. mozaicyzm, mogą prowadzić do nieprawidłowych wyników NIPT [5].
• Wpływu czynników środowiskowych – palenie tytoniu i przewlekły stres mogą mieć wpływ na wyniki testów biochemicznych [1].

2. Fałszywie ujemne wyniki – badania przesiewowe wskazują na niskie ryzyko, mimo obecności wady. Zdarza się to rzadko, ale może być spowodowane np. niepełnym zestawem markerów genetycznych [5].

Dalsze kroki diagnostyczne oraz  możliwości dla kobiet z podwyższonym ryzykiem trisomii:

1. Amniopunkcja

Znana również jako amniocenteza jest inwazyjnym badaniem prenatalnym, które polega na pobraniu próbki płynu owodniowego w celu zdiagnozowania lub wykluczenia niektórych wad genetycznych u dziecka, szczególnie trisomii. Badanie to jest najczęściej wykonywane między 15. a 20. tygodniem ciąży i pozwala na analizę kariotypu płodu.

• Nieinwazyjne testy prenatalne (NIPT)

Nieinwazyjne testy prenatalne (NIPT) polegają na analizie wolnego pozakomórkowego DNA płodu (cfDNA – Circulating free DNA) w krwi matki. NIPT jest testem przesiewowym i w przypadku pozytywnego wyniku wymaga potwierdzenia inwazyjnymi metodami, takimi jak amniopunkcja lub biopsja kosmówki. Jednakże testy NIPT są bardzo czułe i specyficzne w wykrywaniu trisomii. Dla większości testów parametry te wynoszą:

• Trisomia 21 – czułość NIPT wynosi około 99%, a swoistość 99,9% [6].
• Trisomia 18 – czułość wynosi około 97%, a swoistość 99,9% [6].
• Trisomia 13 – czułość wynosi około 90%, a swoistość 99,9% [7].

Test ten jest bezpieczny zarówno dla matki, jak i dla dziecka, ponieważ nie wiąże się z ryzykiem poronienia [8]. Dostępne na rynku testy wykrywają również szereg innych wad jak aneuploidie, delecje, duplikacje a nawet choroby monogenowe. Coraz powszechniej stosuje się testy NIPT również do ustalenia RhD płodu w celu zabezpieczenia dziecka z konfliktu serologicznego.

Piśmiennictwo

1. Nicolaides KH. First-trimester screening for chromosomal abnormalities. N Engl J Med. 2022;387(14):1305-16.
2. Benn P, Borrell A, Crossley J, et al. Prenatal detection of Down syndrome using cell-free DNA screening: A review of current advances, challenges, and future directions. Prenat Diagn. 2023;43(2):112-25.
3. Evans MI, Wapner RJ. Invasive prenatal diagnostic testing: Historical perspective and future directions. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2020;65:3-14.
4. Gil MM, Quezada MS, Bregant B, et al. Cell-free DNA analysis for trisomy risk assessment: A review of the evidence and considerations for implementation. Ultrasound Obstet Gynecol. 2019;53(4):431-42.
5. American College of Obstetricians and Gynecologists. Screening for fetal chromosomal abnormalities: Practice Bulletin No. 226. Obstet Gynecol. 2021;137(5):e139-e157.
6. Norton ME, Jacobsson B, Swamy GK, et al. Cell-free DNA analysis for noninvasive examination of trisomy. N Engl J Med. 2015;372(17):1589-97.
7. Bianchi DW, Parker RL, Wentworth J, et al. DNA sequencing versus standard prenatal aneuploidy screening. N Engl J Med. 2014;370(9):799-808.
8. Zhang H, Gao Y, Jiang F, et al. Noninvasive prenatal testing for trisomies. Am J Obstet Gynecol. 2015;212(3):375.e1-375.e9.

Udostępnij: